24 d’octobre de 2026. Occitània invisibla. Un grand espectacle a l’entorn de la mitica montanha de Montsegur. Un concèrt “La cort dels Trobadors de la salamandra fluorescenta” e una experiéncia sonòra. Art amb la tòca de remembrar aquela Occitània medievala, la lutz d’Euròpa, e de defendre la lenga e la cultura occitanas. Ne parlam amb Enric Chalaux, d’Alícia en País des Trobadors.
Redaccion.- Cossí definisses aquel projècte artistic? Que veiràn e ausiràn los assistents?
Enric Chalaux.- Occitània invisibla a Montsegur, coma tot lo projècte, se basa sus la paraula, sus lo vèrbe trobar: Trobar aquelas personas, aqueles endreits magics qu’i a en Occitània, e lor rendre omenatge d’un certan biais. Se tracta de descobrir aqueles espacis e moments dins la vida de las gents ont l’occitan es encara preservat, o çò qu’es estat nomenat impròpriament patés. Una lenga tan bèla, que ven de tempses immemorials, mai anciana que fòrça d’autras lengas e qu’es estat perseguida pendent de sègles.
E es precisament dins los Pirenèus ont ne podètz encara trobar. Escars e probablament fòrça damnatjat per l’influéncia francesa, mas se’n pòt trobar.
Vaquí l’idèa que nos mena dins aquel projècte: explorar, amb lo pauc de temps que ne dispausam, aqueles espacis, espectacles e moments de la vida ont l’occitan se parla encara. Ara caldrà concentrar tot dins l’espaci d’un mes, mas en realitat aquò es un trabalh de fòrça annadas.
De qué trobaràn los assistents? L’idèa es que pòscan assistir a de concèrts dins de lòcs coma de castèls, coma aquel de Montsegur, e i rescontrar de musicians engatjats, inspirats per la tèrra e tanben per la dimension espirituala, per çò qu’es dins lo cèl. De musicians que pòdon crear damb d’instruments occitans medievals, coma lo tamborin de còrdas, qu’avèm aquerit recentament, o la sonsaina, qu’incorporarem lèu. E que, al costat d’aqueles instruments, utilizen tanben de sintetizators e de poesia per recrear una vision novèla de tot aquò.
Fin finala, se tracta de nos inspirar de la pèira e de la fusta per crear d’univèrses novèls, totjorn basats sus l’amor, la patz, l’armonia e lo ben comun.
R.- Perqué as causit Montsegur? Quin simbolisme apòrte la montanha mitica del catarisme?
E.C.- Montsegur es un dels lòcs mai esoterics d’Euròpa, e quitament del mond, diriái ieu. Es un simbòl de la magia e del catarisme, d’aquela religion que se basava essencialament sus lo cristianisme predicat per Jèsus Crist e per Joan Batista.
Dins lo roman de cavalariás Perceval, Montsegur apareis associat a l’endreit ont se tròba lo Sant Grasal, un dels lòcs mai sacrats dels Bons Òmes e de las Bonas Femnas. Es un lòc ligat a la renaissença de l’anma e de la consciéncia.
E vaquí precisament l’idèa: la reconciliacion amb un òrdre divin, amb aquel esoterisme qu’encara emergís d’un endreit ont sovent se debanan de causas estranhas, de situacions que mantun còp non es possible d’explicar pel metòde scientific. Montsegur es un canton del mond que considèri un centre telluric, un centre d’energia e de poder.
Es aquí ont volèm anar far una expedicion sonòra per enregistrar los sons del vent, de la pèira, dels animals, e benlèu qualque èco o resson de las personas qu’i demorèron. I estariam una jornada. De mai, parlèri amb qualqu’un de la Comuna, que me diguèt que nos caldriá tractar dirèctament amb eles los detalhs de l’activitat. Me diguèt que se poiriá far dins la glèisa del vilatge per i poder far un concèrt lo sèr. Aquò balhariá fòrça a una jornada per revendicar la musica coma un espaci de creacion e de connexion amb las personas.
Fin finala, çò que se tròba darrièr tot aquò es ma fixacion absoluta sus una consciéncia novèla, un mond novèl, un univèrs novèl, ont la musica, l’art e la filosofia del ben comun e de l’umanitat impregnen tot, tal coma, a mon vejaire, faguèron los catars.
Es per aquò que vei Montsegur non solament coma l’endreit per entrepréner aquela expedicion sonòra, mas tanben coma un espaci d’ont se pòdon lançar d’autras iniciativas. De fait, avèm ja parlat amb lo cònsol de la possibilitat d’organizar aquí una amassada annadièra, un festival que pòsca créisser e venir fòrça mai qu’aquò.
Soi a concebre un plan per que Montsegur vengue lo centre d’aquel nòu mond: un endreit ont se recamparàn de filosòfes del ben comun, de mètges, de psicològues, de musicoterapeutas, d’artistas, de scientifics, de gènis de la realitat virtuala, de creators de musica experimentala e de poètas, un festival annadièr per balhar vam a una Renaissença de l’Esperit.
R.- «La Cort dels Trobadors», una fusion del catarisme e de la poesia trobadorenca? Quina metafòra es la «salamandra fluorescenta»?
E.C.- La Cort dels Trobadors es mai una associacion de musicians qu’un grop, tal coma se compren uèi. Es una associacion dobèrta amb una formacion variabla, donc los musicaires pòdon s’i jónher al vòl, e de còps quitament ieu poiriái i èsser pas. Es una entitat que m’agradariá desvolopar e que, de fait, ja a començat de préner forma.
Ara comptam amb Carles Ribot, lo grand trobador catalan de nòstre temps, amb Marco Morgione, un dels melhors productors musicals d’Euròpa, e amb David Schimek e Lander Bersa, compositors de la scèna folk e psicodelica de Barcelona. Son de musicians engatjats amb lo mond dels trobadors, amb la poesia e amb una musica expansiva e experimentala; d’artistes que trabalhan dempuèi las prigondors de l’art e qu’espandiràn aquel messatge a d’autres musicians catalans que s’i jonheràn. Solide, es fòrça malaisit de crear un grop d’aquelas caracteristicas e que siá solid.
Es per aquò qu’o presentam coma una associacion ont pòdon aparéisser de noms, d’unes plan coneguts e d’autres pas, pr’amor qu’aicí i a pas de classas ni cap de distincion entre musicians. Sèm d’explorators de la musica e de l’influéncia qu’un espaci particular exercís sus ela, d’explorators de l’esséncia, de l’expression e dels sens.
Es per aquò qu’es fòrça interessant de visitar aqueles endreits magics e excepcionals d’Occitània, ont sembla que s’i concentra una energia millenària e espirituala, e de s’i connectar per crear una musica espaciala. Volèm explorar d’unes mòdes medievals, coma lo dorian e lo lidian, que tròbi particularament interessants e que foguèron cultivats pendent l’Edat Mejana, tanben en Occitània. Mas volèm anar mai luènh e arribar a de formulas fòrça mai minimalistas, sinteticas e abstraitas.
Wagner, per exemple, per compausar de grandas opèras coma Parsifal, una de sas òbras mai renomadas, s’inspirèt dins lo mòde lidian, que practicavan los trobadors e que dubrís una pòrta sul cèl, la luna e lo solelh.
Tot aquò permet de ligar la musica mai anciana a una musica mai complèxa, mas que pòt tanben èsser sintetica, minimalista e modèrna, una musica qu’es encara per nàisser. Vaquí quicòm que m’esmòu prigondament e qu’esmòu tanben los autres artistas. Es per aquò que senti que tot aquò es pas que lo començament.
L’idèa es d’organizar de concèrts dins d’espacis istorics, mistics e esoterics, e de crear de pichons endreits ont, en mai d’escotar de poesia e de musica, podèm explorar de nòus sons e tanben incorporar d’imatges e de projeccions basadas sus la musica e la poesia. S’agís d’una union totala de las arts.
E totjorn en pensant al moment present, plan segur, mas tanben a las istòrias localas. Per exemple, nos agradariá visitar lo castèl de Fois, un endreit que pòt èsser complicat d’i accedir pel biais que lo govèrn francés i exercís son contròtle, que, a mon vejaire, cerca de mascar l’istòria vertadièra dels comtes de Fois e d’Esclarmonda. S’i anèssem, nos agradariá d’estar dins la sala nòbla d’Esclarmonda e nos i inspirar. Es quicòm que, a çò que sabi, a pas fait degun.
L’idèa seriá d’estudiar d’en primièr çò que s’es passat en aquel endreit, çò que representava Esclarmonda, e cossí, dempuèi lo catarisme, desvolopèt sa pròpria vision e ajudèt a crear un òrdre novèl. Èra una persona fòrça intelligenta, rebèlla e revolucionària. Nos inspirariam d’aquel personatge e de son istòria per far de musica.
Mas poiriam tanben sortir de la cambra, anar dins un autre espaci, benlèu dins l’escur, e nos daissar portar per l’abstraccion que lo lòc nos suggerís, contrastar aquela experiéncia amb l’istòria e crear quicòm de nòu. Es a dire, i a mantunas capas que se superpausan, e aquò es çò mai polit del projècte: nos aprocham de l’istòria, mas aquò vòl pas dire que l’istòria siá son unic fondament.
Volriam tanben comptar amb de musicians d’autras parts del mond. Imaginem, per exemple, qu’un musician hawaiian arriba un bon jorn al castèl de Fois sens ne saber res e nos explica çò que l’inspira d’aquel espaci. Aquò me sembla tan important coma conéisser l’istòria de l’endreit. Fòrça, fòrça important.
Quant al nom, La Cort dels Trobadors, es un pauc en acòrdi amb l’idèa d’unes Grateful Dead ipotetics en çò nòstre. Me venguèt tot d’un còp al cap, coma tantas d’autras causas. Al començament voliái la nomenar Sargantana fluorescenta, mas fin finala serà Salamandra fluorescenta.
Perqué una salamandra? D’en primièr, perque es un mot qu’existís en catalan coma en occitan. La salamandra es un dels animals alquimics que los magues de tot lo mond lor an atribuït de poders; de poders de garison, mas tanben, quand se son associats a la mascariá, de poders malvolents.
Es un animal fòrça curiós e limpós que sembla venir d’una autra planeta. Sabèm que, se lo tocam, pòt causar de prusors e un malèsser considerable. E es fòrça curiós que siá jauna e negra, d’unas colors plan estranhas dins lo reialme animal. Es un anfibi extraordinari que ieu assòcii tanben a la patz e a l’armonia.
Dempuèi de tempses immemorials, la salamandra es estada, dins l’encastre de la magia, una de las pòrtas d’intrada al mond interior, al mond celestial e al mond que vesèm pas, lo mond invisible. Es una pòrta sus d’autras dimensions, e se ditz tanben qu’a un poder que los magues del mond entièr an cercat de mestrejar.
Se disiá tanben dins los contes vièlhs que los gnòmes venián completament fòls a causa de las salamandras e que jogavan amb elas. Aquò disián las mascas. I a quitament un aspècte comic dins tot aquel imaginari, e aquò me sembla tanben interessant.
E perqué fluorescenta? Donc perque volèm far de musica experimentala e psicodelica. La salamandra es coma contaminada per las experiéncias, per las vidas, per çò d’abstrait, d’amusant e tanben d’escur; per çò d’escur, mas que lusís, que lusís la nuèit amb una intensitat poderosa. Vaquí l’idèa: ofrir una vision diferenta de çò que seriá una cort de trobadors basada sus la tradicion.
Lo nom me remembra tanben un moment fòrça especial de ma vida: quand, a mos catòrze ans, mon paire me crompèt mon primièr disc. Èra un album de Tyrannosaurus Rex, ont se pòt ausir Marc Bolan coma poèta e trobador, afogat de las cançons d’inspiracion medievala, abans de venir una estela del rock e de provocar la T. Rex-mania dins lo mond entièr.
Dins aquel disc i a una cançon qu’a per títol Salamanda Palaganda. Es una cançon fòrça amusanta. Quand l’escotèri, pensèri: «Macarèl, aquel tipe es anglés! Alara perqué ditz salamandra? O salamanda?». De tot biais, al long de la cançon, aquel mot dubrís una pòrta sus una dimension de magia e d’ocultisme.
Es un mot que trobam tanben en occitan, çò que, de qualque biais, me fa pensar que Marc Bolan coneissiá lo mond dels trobadors. Creèt una cançon subre-realista ont parla d’autras bèstias, de magia e de mascariá. E, en mai, es fòrça amusanta: ai totjorn plan rigolat amb aquela cançon.
R-. Una aficha que remembra la dintrada dins una autra dimension, amb la montanha e lo Castèl de Montsegur en fons. Quina es estada l’inspiracion per tot lo projècte?
E.C.- Exactament. L’aficha suggerís que d’aquel castèl se dobrís una pòrta sus una autra dimension qu’encara coneissèm pas. Es un endreit ont podèm començar a imaginar una societat novèla, basada sus lo ben comun, sus l’armonia, sus la musica de las esfèras, sus lo mòde lidian –lo mòde mai naut de la musica– e sus l’experimentacion; una societat ont la musica agisca coma una terapia que nos ajuda a nos liberar de las tensions, dels conflictes e de las asiranças que nos son inculcats del defòra; una societat mai conscienta e equilibrada, amb una musica nascuda de l’inspiracion divina.
Quant a l’aspècte musical, dispausam de l’equipament necessari per installar de sintetizadors, una pichòta taula de mesclatge e de nautparladors dins l’espaci qué que siá. Aquò nos permet de modificar lo timbre original dels instruments, tant acostics coma electrics: guitarras, mandolinas, tamborin de còrdas, arpas, autoarpas e fòrça d’autres.
Çò que cercam es de transformar los sons originals. De còps los daissarem tal coma son, mas d’autres còps modificarem lor timbre fins que venguen de sons novèls. O farem mejançant de cadenas de sintèsi modulara fòrça especificas, en explorant lo multivèrs drone: de capas de sons, de frequéncias e d’ondas sinusoïdalas e triangularas que penètran dins nosautres e nos transforman.
Volèm tanben experimentar amb de diferents tipes de bruch, coma lo rosat, lo marron, lo blanc e lo porpra. Dispausam, de fait, d’un aparelh concebut especificament per trabalhar amb aqueles sons, que l’avèm aquerit sus Etsy, una plataforma en linha ont de creators independents de tot lo mond vendon lors pròprias creacions de moduls de sintèsi.
Tot aquel equipament nos permet d’explorar de nòvas possibilitats sonòras e de dobrir de pòrtas a d’autres biaisses de comprene la musicoterapia. Son de ressorsas qu’incorporarem gradualament e qu’ajudaràn a definir lo son final de nòstras proposicions musicalas.
R-. Quinas sensacions e coneissenças vòles que lo public retenga d’aquel espectacle?
E.C.- Esperam que, al long del concèrt o de nòstras performanças sonòras, lo public passarà per divèrses estats emocionals.
Nos interèssa particularament la faiçon que cada persona se connecta a nòstra musica e i interagís dempuèi son pròpri mond interior. Volèm tanben observar cossí cada persona viu aquela experiéncia, çò que li provòca, e cossí evoluciona al long de l’espectacle, dempuèi lo moment qu’arriba fins que se’n va. Tot aquò nos esmòu, e i farem una atencion especiala.
Lo quite musician deu tanben passar per aquela transformacion. Cercam que pèrda son ègo e se fusione amb tota l’atmosfèra armonica qu’ofrisson aqueles espacis istorics, ont, al fil del temps, i a agut d’amassadas e de quistas d’una transformacion espirituala. D’aquel biais, podem crear una musica unica e especiala, ligada a aquel lòc e a aquel moment precís.
Es per aquò que nos interèssa tanben d’enregistrar aquelas experiéncias, que siá en vidèo o en àudio. Consideram d’incorporar mai tard qualqu’un que s’ocupariá del filmatge per poder documentar tot lo procèssus e ne far, benlèu, un documentari. Son de possibilitats que sèm a estudiar.
Mas, subretot, volèm que la transformacion se debane in situ, al meteis moment de l’experiéncia. La tòca es que los assistents al concèrt o a la performança sonòra experimenten un cambiament interior. Sens paraulas, o a travèrs de las paraulas qu’apareisson dins quauque cançon, volèm que lo public pense plan mai luènh, que rompa las frontièras e los barris que totes portam dins nosautres, e que nòstras fòrças mai escuras se dissòlgan. Volèm qu’aquela musica nos faga vibrar e nos ajude a nos elevar.
Vaquí l’objectiu principal d’aquela musica e de la transformacion sonòra que prepausam. Poiriá tanben aver una dimension terapeutica, que comencem a estudiar e que contunharem d’explorar a mesura qu’incorporem los aparelhs e los elements tecnics que n’avèm besonh.
Dins aquel procès, comptarem amb Marco Morgione coma productor, que nos ajudarà a connectar e interconnectar tot lo sistèma sonòr qu’ai imaginat. Avèm tanben dins lo projècte una musicoterapeuta, Nur, qu’amb sas coneissenças musicalas, de l’espiritualitat e de la consciéncia sensoriala, nos ajudarà a afinar la proposicion e a trobar los moments de cambiament prigond dins la consciéncia que volèm suscitar en çò d’aqueles qu’assistiràn als concèrts o a las performanças sonòras.
Començarem fòrça lèu, inicialament lo 24 d’octòbre, e sèm a fixar mai de datas dins d’autres endreits amb de cònsols d’Arièja e de Comenge.
Revirat per Agustí Farran i Serés.
